Aziz Simon Mağara Kilisesi: Zabbaleen ve Ulaşım Rehberi

Kahire’de piramitleri, müzeleri ve tarihi camileri gezdikten sonra şehrin pek bilinmeyen bir yüzünü görmek istersen Aziz Simon Mağara Kilisesi tam aradığın yer. Mukattam Dağı’nın kayalıklarına oyulmuş, binlerce kişinin aynı anda ibadet edebildiği dev bir kilise bu. Oraya varmak için de Kahire’nin atıklarını toplayıp ayrıştıran insanların yaşadığı Zabbaleen Mahallesi’nden geçiyorsun. Bir yanda geri dönüşüm atölyeleri, öbür yanda kayaların altına yerleşmiş kocaman bir ibadet alanı. Kahire’nin alışılmış turistik rotalarından çok farklı bir gün seni bekliyor. Kahire’de başka neler göreceğini Kahire gezi rehberinde anlattım.

Hızlı Bilgi

Mukattam Dağı’ndaki Sıra Dışı Bölge: Çöpçüler Şehri (Zabbaleen) Nedir?

Zabbaleen, Arapçada çöp toplayıcıları için kullanılan bir kelime. Kahire’de bu adla bilinen topluluğun en tanınan yerleşimlerinden biri, Mukattam Dağı’nın eteklerindeki Manshiyat Naser. Mahallenin hikâyesi 20. yüzyılın ortalarında Yukarı Mısır’dan Kahire’ye göç edip geçimini atık toplayarak sağlamaya başlayan ailelere dayanıyor. Topluluğun büyük kısmı 1970’lerde Mukattam’ın eteklerine yerleşince evler, atölyeler ve geri dönüşüm işletmeleri aynı sokaklarda büyümüş. Bir binanın alt katında plastik ayrıştırılırken üst katında bir ailenin yaşaması bu yüzden burada çok normal.

Toplanan atıklar bir yere yığılıp bırakılmıyor. Plastik, metal, kâğıt ve cam ayrıştırılıyor, işleniyor ve yeniden kullanılmak üzere satılıyor. Zamanla aileler belirli malzemelerde uzmanlaşmış, kendi içinde çok gelişmiş bir geri dönüşüm ağı oluşmuş. Araştırmalara göre Zabbaleen topluluğu topladığı atıkların yaklaşık yüzde 80’ini geri dönüştürebiliyor. Bu oran her dönemde ve her malzemede aynı değil ama Kahire’nin atık düzenindeki rollerini iyi gösteriyor. Sistemin zor tarafı da var: atıklarla doğrudan temas, sağlık riskleri ve yetersiz altyapı, burada çalışanların günlük hayatını etkiliyor.

Kiliseye giden yolda yoğun koku, dar sokaklar ve malzeme taşıyan araçlarla karşılaşıyorsun. Ama Zabbaleen’i sadece sokaklardaki atık yığınlarıyla değerlendirmek eksik kalır. Bu mahallede yaşayanlar, milyonlarca kişinin ürettiği atığı yeniden ekonomiye kazandıran çok önemli bir iş yapıyor. Aziz Simon’a giden yolun bu mahallenin içinden geçmesi, ziyaretin neden sadece dini bir yapıyı görmekten ibaret olmadığını da anlatıyor.

Mahallenin Sosyal Yapısı ve Kıpti Hristiyanlar

Zabbaleen topluluğunun büyük bölümü Kıpti Hristiyanlardan oluşuyor. Mısır’ın köklü Hristiyan topluluklarından biri olan Kıptiler için kilise sadece ibadet edilen bir yer değil, sosyal hayatın da merkezi. Manshiyat Naser’de bu bağ daha da belirgin, çünkü aynı mahallede yaşayan ve çalışan aileler dini hayatlarını da birlikte sürdürüyor. Aziz Simon Manastırı’nın kayalıkların içinde bu kadar büyük bir ibadet alanına dönüşmesini de bu dayanışmayla birlikte düşünmek gerekiyor.

Geri dönüşüm işi mahallede uzun yıllardır aileler arasında örgütlenmiş. Bazı aileler atık topluyor, bazıları belirli malzemeleri ayrıştırıyor, evlerin alt katları ve avlular da atölye gibi kullanılıyor. Son yıllarda başka mesleklere yönelen gençler olsa da geri dönüşüm hâlâ mahallenin ekonomisinin merkezinde. Yani buradaki sokaklar sadece eve gidilen yollar değil, günlük işin sürdüğü alanlar. Mahallenin Kahire’nin turistik semtlerinden bu kadar farklı görünmesinin sebebi de bu.

Kahire çöpçüler mahallesi güvenli mi diye merak ediyorsan şunu söyleyebilirim: Aziz Simon Kilisesi’ne düzenli olarak ziyaretçi geliyor ve mahalle dışarıdan gelenlere kapalı değil. Mahallenin yoksulluğunu tehlikeyle bir tutmamak lazım. Asıl zorluklar dar yollar, yoğun araç trafiği ve bölgeyi tanımayan biri için yön bulmak. O yüzden gündüz gitmek ve mahalleyi bilen bir sürücüyle hareket etmek en rahatı. Zabbaleen’in tarihini ve geri dönüşüm düzenini ayrıntılı öğrenmek istersen yerel bir rehberle gezmek de iyi bir fikir.

Orta Doğu’nun En Büyük Kiliselerinden Biri: Aziz Simon Mağara Kilisesi’nin Hikâyesi

Aziz Simon Mağara Kilisesi, Mukattam Dağı’nın kayalıklarına yerleştirilmiş büyük bir Kıpti ibadet kompleksi. Aziz Simon Manastırı ya da İngilizce adıyla Monastery of Saint Simon the Tanner olarak da biliniyor. İçinde birden fazla ibadet alanı var, en dikkat çekeni de doğal kaya duvarlarının altında yükselen amfitiyatro biçimindeki dev kilise. Yaklaşık 20.000 kişilik kapasitesiyle Orta Doğu’nun en büyük kiliselerinden biri olarak anılıyor. Büyüklük farklı ölçütlerle değerlendirildiği için onu kesin olarak “bölgenin en büyüğü” diye sıralamak ise doğru olmaz.

Kilise adını 10. yüzyılda yaşadığına inanılan Aziz Simon’dan alıyor. Kıpti geleneğinde Simon, deri işçiliği yapan dindar bir adam olarak anlatılıyor. Hikâyeye göre Fatımi Halifesi el-Muiz döneminde Kıpti Papa Abraham’dan inancının gücünü kanıtlamak için Mukattam Dağı’nı yerinden oynatması isteniyor, Aziz Simon’un dualarıyla da dağın hareket ettiği anlatılıyor. Bu tarihsel olarak kanıtlanmış bir olay değil, Kıpti geleneğinde önemli yeri olan dini bir anlatı. Kilisenin neden Aziz Simon’un adını taşıdığını anlamak için bu hikâyeyi bilmek yeterli.

Bugün gezdiğin kompleks ise bin yıllık değil. Zabbaleen topluluğu Mukattam’a yerleştikten sonra, 1970’lerde kayalıkların içinde ibadet alanları açılmaya başlanmış. Zamanla doğal kaya boşlukları düzenlenmiş, oturma sıraları eklenmiş ve yeni ibadet mekânları yapılmış. Böylece topluluğun ihtiyaçlarıyla birlikte büyüyen bir manastır kompleksi ortaya çıkmış.

Burayı Kahire’deki diğer kiliselerden ayıran şey mimarisi. Kıpti Kahiresi’nde tarihi kiliseler, taş duvarlar ve dar sokaklar arasında dolaşırken burada dev bir kaya kütlesinin altında duruyorsun. Üstelik Aziz Simon sadece gezilip fotoğraf çekilen bir yapı değil, ayinler ve topluluk buluşmaları için hâlâ kullanılıyor.

Kayalara Oyulmuş Dev Amfitiyatro ve Kabartmalar

Kilisenin en etkileyici bölümü, kayaların altında yarım daire biçiminde yükselen büyük oturma alanı. Tiyatro salonuna benzeyen sıralar aşağıdaki ibadet bölümüne doğru iniyor, üstte de doğal kaya kütlesi yapının üzerine eğiliyor. Kilisenin tamamı kapalı bir mağaranın içinde değil, bazı bölümleri açık havaya bakıyor. Bu yüzden hem mağara kilisesi hem açık hava amfitiyatrosu gibi görünen farklı bir yapısı var.

Kaya yüzeylerindeki büyük kabartmalar da dikkat çekiyor. İncil’den sahneler, dini figürler ve Aziz Simon’un hikâyesi doğrudan kayalara işlenmiş. Bunların önemli bir kısmını 1990’lardan beri manastırda çalışan, Mario diye bilinen Polonyalı sanatçı Mariusz Dybich yapmış. Sanatçı yıllar içinde kayalara çok sayıda dini sahne oymuş ve bunları kompleksin farklı köşelerine yaymış. Bu yüzden sadece büyük amfitiyatroya bakıp çıkmak yerine diğer ibadet alanlarını da dolaşmaya değer.

Kilisenin büyüklüğünü fotoğraflardan anlamak zor. Kaya duvarlarının yüksekliği, oturma sıralarının genişliği ve kabartmaların boyutu ancak içinde durunca anlaşılıyor. Mukattam Dağı kilisesi, Kahire’de alıştığımız anıtsal taş yapılardan çok farklı olduğu için gezi programına başka bir renk katıyor.

Aziz Simon Mağara Kilisesi’ne Nasıl Gidilir?

Kahire mağara kilisesi nasıl gidilir diye soruyorsan en pratik cevap araçla Mukattam’a gitmek. Kilise, tarihi Kıpti Kahiresi’ndeki kiliselerle aynı bölgede değil. Haritada St. Simon the Tanner Monastery, Saint Simon Monastery Mokattam ya da Deir Samaan diye aratabilirsin. Sadece “Mukattam” yazmak yetmeyebilir, çünkü Mukattam çok geniş bir bölge. Navigasyonda doğrudan manastırın konumunu seçmek gerekiyor.

Uber, Taksi ve Şoförlü Araç

İlk kez gidiyorsan Uber, taksi ya da şoförlü araç en rahat seçenekler. Ama her sürücü mahallenin dar sokaklarına girmek istemeyebiliyor. Bazıları seni kilisenin girişine kadar götürüyor, bazıları daha önce bir noktada bırakıyor. O yüzden araca binmeden önce Aziz Simon Manastırı’na gideceğini açıkça söylemek iyi olur, yerel adıyla “Deir Samaan” demek de işe yarıyor.

Dönüşü de önceden düşünmek lazım. Gelirken kullandığın uygulamadan dönüşte aynı kolaylıkla araç bulamayabilirsin. Birkaç kişiyseniz belirli bir süre için şoförlü araç ayarlamak rahat olur. Sürücü seni kiliseye götürüp ziyaret bitene kadar bekler, mahalle içinde yeniden araç aramak zorunda kalmazsın.

Toplu Taşımayla Gitmek

Toplu taşımayla gitmek mümkün ama ilk kez Kahire’ye gelen biri için pek pratik değil. Kilisenin kapısına kadar giden bir metro hattı yok. Minibüslerle Manshiyat Naser çevresine gidip son kısmı tuk tukla tamamlamak mümkün olabilir, ama güzergâhlar ve duraklar değişebildiği için bunu yerel ulaşımda biraz deneyimliysen dene. Kahire’de metroyu, Uber’i, taksiyi ve minibüsü hangi durumda kullanacağını Mısır’da şehir içi ulaşım rehberinde anlattım.

Ziyareti Hangi Yerlerle Birleştirebilirsin?

Aynı güne Selahaddin Kalesi’ni ve İslam Kahiresi tarafındaki durakları koymak kolay. Kıpti Kahiresi’ndeki Asma Kilise ve diğer dini yapılarla birleştirmek de mümkün, ama aralarında araçla gitmen gerekiyor. Büyük Mısır Müzesi ya da Giza Piramitleri ile aynı güne koymak ise şehrin iki ayrı ucuna gitmek demek. Nerede kaldığın bu planı epey değiştirebilir, semtlerin ulaşım avantajlarını Kahire’de nerede kalınır yazısında karşılaştırdım.

Pratik Bilgiler

Gündüz git, hava kararmadan dön. Hem yol bulmak hem mahallenin hareketini görmek için gündüz saatleri çok daha rahat. Açılış saatleri hakkında farklı bilgiler dolaştığı için kesin saat vermiyorum. Pazar günleri ve dini bayramlarda ayin yoğunluğu olabiliyor, törenler sırasında bazı alanlara giriş kısıtlanabiliyor.

Kıyafetine dikkat et. Burası aktif bir ibadet yeri, omuzları ve dizleri kapatan kıyafetler tercih etmek uygun. Ayine denk gelirsen sessiz olmak ve ibadet edenlerin alanına saygı göstermek gerekiyor.

Rahat ayakkabı giy. Kaya basamakları ve düzensiz zeminde kapalı, rahat bir ayakkabı işini çok kolaylaştırır.

Kokuya hassassan maske al. Mahallenin içinden geçerken toz ve yoğun koku olabiliyor.

Fotoğraf çekerken izin iste. Mahallede insanların evlerini ya da çalışırken yüzlerini izinsiz çekmemeye dikkat et. Burası bir turistik gösteri alanı değil, insanların yaşadığı ve çalıştığı bir mahalle.

Telefonun yolda çalışsın. Navigasyon ve dönüşte araç çağırmak için internete ihtiyacın olacak. Kahire’ye inmeden telefonuna bir Mısır eSIM paketi kurabilirsin.

Sık Sorulan Sorular

Aziz Simon Mağara Kilisesi nerede? Kahire’de, Mukattam Dağı’nın eteğindeki Manshiyat Naser’de, Zabbaleen Mahallesi’nin içinde.

Mağara kilisesine nasıl gidilir? En kolayı Uber, taksi ya da şoförlü araçla. Haritada St. Simon the Tanner Monastery ya da Deir Samaan diye aratabilirsin.

Kiliseye giriş ücretli mi? Girişin ücretsiz olduğu aktarılıyor. Ayinler ve özel etkinlikler nedeniyle ziyaret koşulları değişebiliyor.

Zabbaleen Mahallesi güvenli mi? Kiliseye düzenli olarak ziyaretçi geliyor ve mahalle dışarıdan gelenlere kapalı değil. Gündüz gitmek ve mahalleyi bilen bir sürücüyle hareket etmek en rahatı.

Kiliseyi gezmek ne kadar sürer? Kompleksi gezmek için 1 ile 2 saat genelde yeterli.